Bu yazı Webrazzi'deki "Doğan'ın Yeni Projesi Videoturk.com" başlıklı bir yazıya yazdığım yorum sonucu şekillendi, temel olarak da oradaki yorumumu buraya taşımaktan ibaret olacak.

Yazıda Youtube'un gelecekte başına ne geleceğiyle ilgili bir tahmin yapıp, aşağıdaki gibi devam ediyorum. birazcık samimi bir dille yazılan ve belki de bir hayli cesaret dolu tahminler bunlar, bu şekilde değerlendirirseniz sevinirim.

Youtube mutube hikaye. Uzun vadede Youtube, Türk kültürüne ayak uyduramayacak ve Tv dizilerinin telif haklarının da gündeme gelmesiyle devreden çıkacak. (Burada açıklama yapmak gerekebilir, bizim ulusal kanallarımız aslında global anlamda yerel kanallar.) Genel olarak adam gibi Türkçe bir rakibi yapılan ve yerelliği kullanımda ön planda olan bir sürü servisin başına aynı şey gelecek. (Yani Türkiye'de tutturamayacaklar.) Yanlış anlaşılmak istemiyorum, kullanımda bir servisin yerel olması önemli degilse o zaman global sitelere bir şey olmayacak, ancak misal Gitti Gidiyor’un sıfır risk şeysi olmasa e-bay deveye hendek atlatsa bile, Türkiye’de selpak bile satamaz.

Ne yazık ki düz mantık, yine uzun vadede orijinal bir şey üretemeyen içerik siteleri bir şekilde yok olacak. Ha, copy paste’li anahtar kelimeli siteler yapıp günde 1000$’lı adsense gelirleri olmayacak mı, uzun müddet olacak, hatta bu koşullarda yapmamak anlamsız. (Burası da bir açıklama istiyor; Antoloji, Bildirgeç, Türkçe Bilgi ve bunlardan çok daha önemli küçük ama payı daha büyük onbinlerce içerik sitesi aslında anahtar kelimelere oynayan web siteleri, tek hedefleri de Google. Bunun nedeni çok olmakla birlikte, yapılan şey oyunun kurallarına şimdilik uygun.)

Aslında alakasız ancak, meğer ki sadece Türkiye'deki internetin değil tüm internetin en büyük salaklığı anonimlik yok olursa o zaman oyunun kuralları değişebilir, bu durumda da yerel servisler daha fazla çabalamak durumunda kalabilirler. (Bunun açıklaması da şu, şu anki anonimlik durumunda yerel sitelerde yana olan tanıdıklık duygusunun önemi azalacak.)

Bakalım bakalım.

Önemli Not
Bu yazı yazıldıkdan birkaç gün sonra YouTube tesadüf eseri videoların altına her dilde alt yazı eklenebilmesini sağlayan "bir şey" servisini duyurdu. Bu anlamda Youtube da uzun vadede yerel oyunculara yenileceğinin farkında. Bu hamlesiyle belki Cnbc-e'nin sınırlı bir kitleye hitap etmesi gibi onunla benzer bir yere gelebilir, kim bilir?

Şimdi, örneği sinemadan vermek istiyorum. Ben bir filmi izlemeden önce, aslında sadece sinema konulu birçok web sitesi olmasına rağmen mutlaka Ekşi Sözlük, İtü Sözlük vb. bir sözlük sitesinde aratıyorum. Bu sözlük sitelerinde film hakkında yapılan yorumları okuyorum, ona göre bir karar veriyorum.

Buraya kadar her şey güzel gibi görünmekle beraber sözlük sitelerinin basitliklerinin getirdiği bir kısıtlama da var. Eğer, izlemek için iyi bir film arıyorsam o zaman hiçbir şeye yaramıyorlar, çünkü kategori veya etiket herhangi bir sınıflandırmaları yok. Ortaya karışık bilgi karmaşasılar, ancak özgün ve büyük içerik üreten rakipleri olmadığı için çok iyi iş yapıyorlar. Yapacaklar da. (ilk olmak, marka olmak vs.)

Hiçbir sözlük sitesi şimdiye kadarki düzenlerini, kendilerine ziyaretçi kazandıran kullanım modellerini değiştirecek değil. Değiştirmeye çalışsa bile bunu becerebilecek içerik yönetim yapısı kendilerine yabancı olduğundan muhtemelen beceremezler.

Garantili ziyaretçili web sitesi fikiri tam burada devreye giriyor. Bu sözlük sitelerinin en popüler ve kalabalık içerikli on beş yirmi tanesini al, otomatikleştirilmiş bir içerik gezinim sistemiyle içerikleri hangi sitelerden geldiğiyle işaretleyerek tek bir veritabanına ileride düzenli aralıklarla güncellenecek şekilde yerleştir, daha sonra kendi içerik analizin sonucunda tüm başlıkları kategorilere ayır ve en son olarak da bunu tüm nete duyur.

Bunu yaptığınız takdirde kategorili ve etiketli olarak tüm sözlüklerde dolaşabilirsiniz. İsmini bilmediğiniz filmler hakkında bilgi alabilirsiniz, filmler -> korku filmeleri -> en çok entry girilenler gibi gezinimler yaratabilirsiniz. İlaçlar, mekanlar, firmalar vs. her şey dahil edilebilir.

Bu model aslında yurtdışında bloglar için var. Techorati blogları arıyor, gayet de popüler ve idare edecek kadar da kullanışlı. Neden çünkü orada blog yazıyorlar, bloglarda gerçek içerik var.

Türkiye'de gerçek içerik nerede, sözlüklerde. O zaman Technorati'nin bloglar üzerinden şey yaptığı gibi siz de sözlükler üzerinden şey yapabilirsiniz.

Garanti Bankası veyahut başka bir banka farketmez, petrol hesabı aklıma dünya ekonomisine bir katkı olarak gelen fikirlerden bir tanesi. :)

Altına endeksli hesabın altının fiyatına duyarlı olması gibi, gibi petrole endeksli hesap da petrol düşünce düşecek yükselince yükselecek.

Bu şekilde dünya malvarlıkları içinde artık temel belirleyicilerden birisi olan petrol de, tüketiciler için bir yatırım aracı olur. Petroldeki fiyat değişiklikleri piyasa tarafından greceli olarak kolayca tolere edilebilir.

Windows işletim sisteminin arayüzü, Linux vs. tüm işletim sistemlerinin arayüzü çok karışık. Başlat, ara, düzenle, aç, sil, kapat, kopyala, duvar kağıdı, ekran özellikleri, güç yönetimi ayarları, performans ayarları, kullanıcı yönetimi ayarları. Bir ton ayar.

Düşünüyorum da, altta yine Windows işletim sistemi kalsa, ama üstteki arabirim, daha net olarak en çok kullandığımız arabirim olan masaüstü arabirimi Iphone'unki gibi basit bir şey olsa.

Aslında pratikte böyle bir şey olmayacak. Ne Microsoft'un ne de pazar araştırmacılarının böyle bir şeye cesaretleri olmayacaktır. Ayrıca çalışan bir şeyi tamir etme.

Öte yandan, Windows Mobile; HTC, Sony Ericcson vs. üçüncü parti cep telefonu üreticilerinin geliştirdikleri dokunmatik arabirimlerle halihazırda "kolay bir Windows nasıl biy şey acaba" sorusuna cevap arıyor. Bakalım bakalım.

Günümüzde servis veren bir web sitesi çalışmak için bir web sunucuya, veritabanı sunucusuna, bir internet tarayıcıya ihtiyaç duyuyor. Aslında çalışan her şey yazılımlar.

• Web sunucusu sürekli internete bağlı bir bilgisayar üzerinde bir yazılım. (Apache vs.)
• Veritabanı sunucusu sürekli internete bağlı veya sürekli internete bağlı bilgisayara bağlı bir yazılım. (Mysql vs.)
• İnternet tarayıcıda son kullanıcıda çalışan bir yazılım. (Internet explorer vs.)

Benim tahminim gelecekte de bir şey değişmeyecek. Herkes bilgi paylaşımı, bilginin dağıtımı, yukarıdaki üçlünün önemsizleşeceği ütopik yaklaşımlar vs olacak dese de para kazanmanın kurallarından biri işlemeye devam edecek.

Yani, ticari olarak her zaman bir şeyin sahibi olmak bir şeyi paylaşmaktan daha değerli olacak. Bir şeyleri paylaşan bir şirket duyduğunuz zaman bunu insanlığın ortak çıkarı için yaptığını düşünüyorsanız, neden insanlığın ortak çıkarının aynı zaman bu şirketin de çıkarına uyduğunu düşünebilirsiniz.

Açık kaynak dünyasına kendi işlerimizde, üniversitede çalışırken (bakınız: www.ankara.edu.tr 'nin alt bölümü) vs. birçok projemizde birçok kez teşekkür ettik, yine teşekkür ediyoruz. Onlar dünyanın yaşayan kahramanları, hakikaten öyle. :)

Aylar önce yazdığım "Otomobil Üreticilerine Ucuz Arabalar Hakkında Fikirler" yakınlarda Hindistan'da Tata tarafından gerçekleştirildi. Tata veya Hindistan deyip geçmeyin. Tata, Hindistan'ın ve dünyanın büyük şirketlerinden birisi, "Land Rover" ve "Jaguar" markasını da satın aldılar. Böylece dünyanın en ucuz arabası "Tata Nano" ve en prestijli markalarından ikisi aynı şirket elinde toplanmış oldu.

Yeşil ve çevre dostu arabalar denilince akla hepsi de çevrecilerin ağzına bir parmak bal çalan, fakat birçok yönden saçma teknolojiler olan hibrid motorlar, bitki bazlı yakıtlar, karışım yakıtlar, bio yakıtlar, lpg'li ekonomik yakıtlarla çalışan arabalar geliyor. Ancak, bu seçeneklerin hepsi de uzun vadede dünyayı daha çok kirletir, dünya kaynaklarının anlamsızca israf edilmesi yol açar.

Elektrikli arabalar birçok özelliğiyle ön plana çıkabilir:

• Elektrik enerjisi göreceli olarak dünya kaynaklarına bağımlı değil. (Atom enerjisi, rüzgar enerjisi, güneş enerjisiyle üretilebilmesi vs.)
• Elektrikli arabalar çok hızlı olabilirler. Bu size mantıklı gelmeyebilir, fakat gerçek bu. Çoğu için 5-6 saniyelik bir 0-100 km/saatlik performans söz konusu.
• Çalışmak için klasik otomobil motorlarının ihtiyaç duyduğu atmosfer basıncına, yani bildiğimiz dünya gezegenindeki hava basıncına ihtiyaç duymazlar. Bu bir sürü başka şeyin yanında "elektrikli arabalar denizin altında gitmeye daha kolay adapte edilebilirler" demek mesela. Mesela diyorum, ama bu çoktan yapıldı. :)
• Gerekli alt yapı bir kez yapıldıktan sonra, elektrik enerjisinin maliyeti, depolanması, tüm lojistik faaliyetleri çok daha kolay. Benzin ve diğer yakıt türlerindeki gibi kaçakçılık, düşük kalite vs. sorunları yok.

Bakalım bakalım zaman içinde hangi enerji türü kazanacak?

Not
Kendi yerel ağımızda kullandığımız bir bilgi kaynağı olarak yaptığımız bir uygulamayı (Nedir Ne Demek)  www.nedirnedemek.com adresinden internet ahalisinin kullanımına açtık, tek cümleden oluşan hakkında sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Alexa, bir açık istatistik servisi. Kullandığımız tarayıcılara bir araç çubuğu olarak kurulan ve kurulduğu tarayıcıda gezilen tüm siteleri sayan, bu saymalardan istatistik çıkaran bunu da tüm web ahalisine bir web sitesi sıralaması şeklinde sunan bir firma.

PetArkadaş, bir evcil hayvan konulu sosyal ağ sitesi. Ziyaretçi trafiğini ölçmek için için dışa kapalı Google Analytics servisini kullanıyor. Bu sırada dünyadaki tüm web siteleri gibi Alexa tarafından da ziyaretçi trafiği ölçülüyor.

PetArkadaş, Google Analytics raporlarına göre son 3 ay zarfında ayrı ziyaretçi sayısını 5.000'lerden 15.000'lere çıkardı, yine aynı zaman diliminde günlük sayfa gösterimini 130.000'lerden, 350.000'lere yaklaştırdı. Bu adresteyse (http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/petarkadas.com?q=) Alexa'nın ayakta uyuyan Petarkadaş istatistiklerine ulaşabilirsiniz. Kısaca, Alexa uyuyor.

Burada açık çağrıda bulunuyorum, Türkiye'de web siteleri için bağımsız ve açık bir istatistik servisi sunma işini çözen kişi çok sevaba girecek.

Gaxxi Açık Kaynak, yani tıpkı wordpress vb. herhangi bir açık kaynak yazılım gibi indirip, kendinizin kurabildiği ve kodlarını değiştirebildiği Gaxxi'nin ilk çalışan halka açık örneği aşağıdaki sitede:

Gaxxi Açık Kaynak Çalışan İlk Örneği
www.iletisim.hacettepe.edu.tr

Hindistan'da, Çin'de günlük kazançları 1$ veya altında olan 173 milyon, genel olarak Asya-Pasifik bölgesindeyse günlük kazançları 2$ veya altında 1,85 milyar kişi yaşıyormuş.

Web'de mesela www.epinions.com sitesi yazdığınız bir ürün izlenimi yazısı başına 1$ ödüyor. Azçok benzeyen yöntemlerle binlerce site kazanç ortaklığıyla sadece üye olduğunuz, kendi fotoğraflarınızı, videolarınızı, yaşadıklarınızı paylaştığınız için veya bir adım ilerisine geçip kendi blogunuzu açıp bir reklam servisi yerleştirip, fikirlerinizi paylaştığınız için günde birçok dolar ödüyor.

Görecelilik tabi ki önemli, fakat rakamlar da ilginç.

Gecenin bir yarısı Yemeksepeti.com'un Google Adsense reklamları başlıyor, tıklıyorum, siteyi açıyorum, bir şeyler ısmarlayacağım, fakat "O da ne?" tüm lokontalar, tatlıcılar, pizzacılar, kumpirciler, lahmacuncular, dönerciler, uzakdoğu yemekçiler vs. vs. hepsi bu saatte kapalılar.

Sizin paranıza yazık, ama bize de yazık. Hevesimiz kursağımızda kalıyor. Bir de seçtikleri reklam; metin reklam, dikey en büyük boyutu kullanıyorlar, reklamda kocaman bir "Karnınız Acıktı mı?" yazıyor, "Evet acıktı!"... :)

İngilizce "gadget" ya da "widget" olarak kullanılan şeye biz kırıntı diyoruz. Kırıntılar genelde blogların sağ barında gördüğünüz üçüncü parti web servislerine ait olan kutu kutu araçlardır. Hemen her web 2.0 servisi çeşitli kırıntılar geliştirir ve dağıtır. Böylece servisleri pek çok dağıtımlı noktadan ulaşılabilir hale gelir ve servislerine ziyaretçi trafikleri artar. İnsanlar kırıntıları takip ederek kırıntı dağıtan siteye de ulaşırlar.

Bir web sitesinin sunduğu içeriği, örneğin yaşadığınız şehrin hava durumunu gösteren bir kutuyu blog siteniz de kullandınız, buna widget yani kırıntı diyebiliriz.

Biz de bunun üzerine, İngilizce terimler yerine "KIRINTI" terimini kullanmaya başladık, örneğin ben www.neobu.com/umut kişisel sayfamda www.sinemalar.com web sitesinin hazırladığı "sinemalarda bu hafta" kırıntısını kullanıyorum. Sinemalar.com, benim sayfama kırıntı atmış oluyor.

Kırıntı anlamlı, çünkü

• Bir kere kırıntının eklendiği siteyi içeriğinizle beslemis oluyorsunuz, bu anlamda Rss Feed yani RSS Besleme keimesinden de bir mantığı var.
• Kırıntı’yı eklediğiniz siteden size bir yol göstermiş oluyorsunuz, böylece karşı sitedekiler sizin kırıntılarınızı izleyerek sizin sitenize de geliyorlar.

Başka Örnekler

Neobu'da kırıntı teknolojisini, Gaxxi'deki kutular tekniğiyle birleştirip, adım adım ileri sihirbazlarla birleştirdik. Şimdi ihtiyacımız olan kutuların içeriğini arttırabilmek için diğer web sitesi sahipleri ve geliştiricilerinin kendi kırıntılarını geliştirmesi.

Örneğin, www.kayhanovic.com web sitesinde ki fotoğraflar, www.neobu.com/kayhonovic adresindeki fotoğraflar kırıntısından geliyor. Bu Neobu'daki her kutu için uygulanabilir.

Web sitesi sahipleri kırıntılarınızı geliştirin, çok eğlenceli. :)

Önemli Not: Yazının ilk paragrafı için düğümküme'ye teşekkürler.

Benim gibi internet, bilişim sektörü, web dünyası, teknoloji, elektronik oyuncaklar konusunda meraklı iseniz yeni bir site önerisi yapacağım:
 
Tekno Ajan
www.teknoajan.com

Eskiden bu saydığım konularda bilgi almak için Bildirgeç'i kullanırdım, hala kullanıyorum, ama kurumsal bir kaynak olması da iyi.

Dünyanın en bilinen açık kaynak yazılımlarından biri olan WordPress'in resmi sitesi wordpress.org'un altında "CODE IS POETRY" yazıyor, yani burada yazar diyor ki kod denilen şey şiir yazmak gibi şairane bir şeydir.

Bu lafı her duyduğumda, bunu diyen kişinin bu işten anlamadığını düşünüyorum, fakat WordPress'in karşısında kendimi tutuyorum.

CODE IS SPAGETTI

Ben bunu daha çok seviyorum, arkadaşlar sitelerinizin altına, bunu yazın.

Soruyorum size yazılımcı dostlar, web geliştiricileri, webmasterlar: "Neden, bizim de imzalarımızı isteyen, çığlıklar atan, tek bir sözümüzle bize verecek hayranlarımız yok?"

Benden daha fazla yorum yok. Devamı gayet eğlenceli bir yazı olabilecek bir başlık koydum yazıma. Belki buradan biri görür ve gerisini de karşılaştırmalı olarak yazar. Böyle bir şey olursa, ben de okumak isterim. :)

Yazılarına RSS'yle takip ettiğim Blog Kazanı'nın bugün yeni bir hizmetini fark ettim: blogcubul

Adı kendini son derece iyi anlatan blogcubul'la sitenizde herhangi bir konuda yazmak için bir blogcu arıyorsanız ilan bırakabilirsiniz. Bu ilana başvuran blogcular arasından seçim yapabilirsiniz.

Ne işe yarayabilir?

• Bir dergi için yazar kadrosu bulmak çocuk oyuncağı, ilanınızı verin, blogcular başvursunlar.
• Bir müzik grubu, dernek vs. bir topluluksanız sitenizi düzenli güncelleyecek ilgi alanı sizinle uyuşan blogcular bulabilirsiniz.
• Ürünlerinizi tanıtmak ve web sitenizin güncel kalması için bir blogcu bulabilirsiniz.
• vs. vs.

Harika bir servis. Tüm blogcular olarak bizler de ortak çıkarımız için bu servisi tanıtmalıyız, büyütmeliyiz.